lodzkie.pl

Blisko 350 woluminów liczy kolekcja pięknych opraw w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Łodzi. Jej chlubą jest wydana w 1542 roku książka pochodząca z biblioteki króla Zygmunta Augusta.

Księga z biblioteki ostatniego z Jagiellonów jest najstarszą oprawą kolekcji i zarazem jednym z najstarszych woluminów w zbiorach biblioteki prowadzonej przez Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego. To tak zwana królewska księga, „Historia filozofii” w dziesięciu tomach wydana w 1542 roku.

- Jest chlubą zbioru, najpiękniejszą oprawą - mówi Elżbieta Domagalska, kierowniczka Działu Zbiorów Specjalnych Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Oprawa królewskiej księgi została wykonana w Wilnie w roku 1560. To cieniutka deseczka obciągnięta cielęcą, brązowej skórą. W środku przedniej części został wybity ekslibris biblioteczny króla. Ma kształt okrągłej tarczy. Na godłach państwowych Polski i Litwy wsparta jest korona Jagiellonów. W otoku dookoła widnieje napis Sigismundi Augusti Regnis Polonie Monumentum Anno 1560.

- To znak własności książki. Najczęściej był przyklejany po wewnętrznej stronie oprawy, ale wybitne osobistości miały możliwość wybicia swojego ekslibrisu na skórze oprawy. Jest to tak zwany superekslibris - tłumaczy Elżbieta Domagalska.

Kolekcja pięknych opraw w naszej bibliotece powstała w 2003 roku. Liczy dokładnie 341 woluminów. Książki do tego rzadkiego zestawienia zostały wybrane przez komisję biblioteczną ze zbiorów biblioteki.

- Książka bez oprawy, to dom bez wyprawy. To aforyzm Przecława Smolika, który trafnie określa dwie funkcje, jakie spełnia oprawa. Z jednej strony chroni książkę i jej zawartość, z drugiej daje wrażenia estetyczne, które umilają nam obcowanie z książką - mówi szefowa Działu Zbiorów Specjalnych.

Imponującą, skórzaną oprawę, nawiązującą do opraw starych druków, ma też album Schloss Dambritsch poświęcony pałacowi w Dębicach na Dolnym Śląsku.

- Oprawa powstała prawdopodobnie dla łódzkiej rodziny Scheiblerów, która od 1895 roku była właścicielami zamku i dóbr Dębice - opowiada Elżbieta Domagalska.

To solidna deska obciągnięta cielęcą skórą, okuta mosiądzem w narożnikach. Mosiężne okucia opatrzone guzami i ozdobione roślinnymi motywami chroniły rogi oprawy. Album obwiedziony jest bordiurą, czyli ramową dekoracją ze stylizowanymi pnączami roślinnymi. Podobne zdobienia są w zwierciadle oprawy. Na środku przedniej części jest złocony wypukły napis Schloss Dambritsch.

- Oprawa jest kunsztownie wykonana, to rzemiosło na najwyższym poziomie - mówi Elżbieta Domagalska.

Jedna z najmniejszych książeczek w kolekcji pięknych opraw, to licząca zaledwie 12 na 11 centymetrów „Źródła japońskiej mądrości”, wydana w języku niemieckim. Oprawa została obciągnięta białym jedwabiem i ozdobiona rysunkiem odwzorowującym tradycyjny japoński drzeworyt. Z kolei z żakardowego płótna ufarbowanego na kolor jasnozielony i ozdobionego motywami jemioły została wykonana oprawa „Bezimieńców” Edwarda Słońskiego. Na wewnętrznej stronie okładki jest dedykacja „Cieniom mego brata Bolesława”.

W kolorowe płótno z motywem kwiatowym oprawiona jest książka zawierająca listy z wyspy Świętej Trójcy pisane przez siostrę Maryję Stanisławę od Jezusa, dominikankę, opiekunkę trędowatych.

- To ciekawa okładka, bardzo kolorowa, ale trochę kłóci się z treścią książki, bo zawiera listy misjonarki, która pracowała w ekstremalnych warunkach - zwraca uwagę Elżbieta Domagalska.

Godną uwagi okładkę ma też niemiecka książka „Człowiek i Ziemia”. Została oprawiona w brązową cielęcą skórę, u góry przedniej oprawy są symbole czterech żywiołów: wody, ognia, ziemi i powietrza. W środku oprawę ozdobiono metalowa plakietą, na której Atlas dźwiga glob ziemski. Wszystkie fragmenty kompozycji obwiedzione są złotem.

Ciekawą oprawę ma niewielkich rozmiarów historia szlachetnego księcia Ernesta Bawarskiego i Austriackiego. Tomik został obity safianem, czyli delikatną skórą wygarbowaną w roślinnych odczynnikach. Oprawa została skomponowana z czterech trójkątów, naprzemiennie zielonych i żółtych, zbiegających się w centralnej części. Trójkąty są obwiedzione podwójnymi złotymi liniami. O tym, z jaką starannością została wydana książka, świadczą złocone brzegi kart oraz wewnętrzne wyklejki z szarej, opalizującej tkaniny.

W kolekcji wyróżnia się też okładka tomu niemieckojęzycznej poezji poświęconych kobietom. W lico oprawy został wmontowany okrągły medalion obwiedziony złotą ramką z kolorowym widoczkiem zamku na skarpie. Na grzbiecie są złocenia w kształcie stylizowanych serc. Motyw pojawia się również na licu. Książka została wydana w 1875 roku. Z tego roku pochodzi też książeczka do nabożeństwa Jadwigi, Księżniczki Polskiej. Modlitewnik, przygotowany według pierwotnego wydania z roku 1823, jest obciągnięty brązową skórą. Oprawę podzielono na dziewięć pól. W środku jest orzeł w koronie, po bokach, na czterech polach są rozety, na czterech kolejnych - mniejsze orzełki. Co rzadkie, bo zwykle większą wagę przykładano do oprawy przedniej, oprawa tylna zawiera ten sam motyw.

Pięknie oprawiony jest także album „Stanisław Wyspiański. Dzieła malarskie”. Ma bogato zdobioną skórzaną oprawę. W centralnej części lica oprawy odciśnięty został motyw z malarstwa Wyspiańskiego - pokolorowane złotem kwiaty, pąki i liście. Na tylnej oprawie odciśnięto ten sam motyw, ale już bez złoceń.

Wrażenie robi też oprawa „Dziadów” Adama Mickiewicza z 1896 roku.

- Jest nietypowa, to tak zwana oprawa w półskórek, czyli grzbiet i narożniki zostały wykonane ze skóry, natomiast resztę wykończono niebieskim papierem - tłumaczy Elżbieta Domagalska.

U góry przedniej oprawy, na części skórzanej, jest napis Adam Mickiewicz i złocony portret wieszcza. To odwzorowanie wizerunku Mickiewicza z dagerotypowego portretu wykonanego w 1842 roku. Na dole jest adres wydawniczy: We Lwowie nakładem księgarni H. Altenberga. W środku części papierowej jest złocony tytuł „Dziady”. Wykończeniem skórzanego grzbietu i narożników jest potrójna złota linia, wokół której wije się stylizowane roślinne pnącze.

aa/fot. seb