lodzkie.pl

Odnowionych zostało blisko 60 zabytkowych przedmiotów, które trafiły do Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi podczas budowy Bulwarów Północnych.

Odrestaurowane, unikatowe przedmioty to część cennej kolekcji odnalezionej na początku 2023 roku podczas rewitalizacji kamienicy przy ul. Północnej 23/25. Było to wówczas bardzo głośne odkrycie. Wśród wykopanych rzeczy były świeczniki, szkatułki, sztućce, kieliszki, pierścionki. W sumie ponad 300 przedmiotów obrzędowych i codziennego użytku datowanych na koniec XIX i pierwszą połowę XX wieku. Cała kolekcja jest dziś własnością Muzeum Archeologicznego.

Na konserwację „skarbu z ulicy Północnej” muzeum pozyskało wsparcie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – 150 tys. zł z programu „Wspieranie działań muzealnych – konserwacja zbiorów 2025”. Dzięki temu można było zlecić odnowienie 56 obiektów z kolekcji. Prace konserwatorskie obejmowały między innymi oczyszczenie, zabezpieczenie powierzchni zabytkowych przedmiotów, ale także wykonanie pełnej dokumentacji konserwatorskiej oraz opracowanie wytycznych dotyczących bezpiecznego przechowywania i eksponowania zabytków. Sporządzona została też dokumentacja makrofotograficzna ognisk korozji oraz cech charakterystycznych zabytków, tzw. punc. Przeprowadzono analizy chemiczne za pomocą spektrometru fluorescencji rentgenowskiej oraz przygotowano skany 3D obiektów. Dzięki przeprowadzonej konserwacji obiekty, nie tylko zachowały swoje wartości historyczne, kulturowe i artystyczne, ale zyskały również nowe funkcje – edukacyjną i wystawienniczą.

- Dziś podsumowujemy ten projekt - mówi Dominik Płaza, dyrektor Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. - Jest on przykładem najbardziej typowego działania muzealnego, od przyjęcia do zbiorów, przez konserwację do przechowywania. Ważne dla nas jest też to, że te cenne obiekty znajdują się mniej więcej trzysta metrów od miejsca znalezienia. Nie wyjechały do Warszawy, czy za granicę. Zostały w Łodzi i tutaj będą prezentowane.

- Obiekty były zdeponowane w ziemi. W  związku z tym uległy znacznej degradacji i wymagały pilnych prac konserwatorskich - dodaje Anna Karabin, kierownik Działu Konserwacji i Badań nad Zabytkami MAIE. - Proces konserwacji podzieliliśmy na etapy. Do pierwszego etapu wytypowaliśmy obiekty wykorzystywane podczas obrzędów religijnych, świeczniki, kubki kinduszowe, kieliszki. Ze względu na stopień degradacji oraz na ich wartość.

Prace konserwatorskie zostały przeprowadzone w Pracowni Datowania Luminescencyjnego i Konserwacji Zabytków Uniwersytetu Łódzkiego.

- Naszym zadaniem było przede wszystkim spowolnienie procesów destrukcyjnych, przeanalizowanie składu, oczyszczenie przedmiotów, stabilizacja. To prace, które pozwalają nadać przedmiotom cechy ekspozycyjne - wylicza dr Magda Majorek-Lipowicz, adiunkt w Pracowni Datowania Luminescencyjnego i Konserwacji Zabytków UŁ. - To było duże wyzwanie. Pracowaliśmy z obiektami o różnej wielkości, o różnym składzie surowcowym, dlatego przyjęliśmy zasadę indywidualnego doboru metod oczyszczania, stabilizacji i zabezpieczenia, taką zasadę małych kroków. Bardzo zależało nam na tym, żeby prace pozwoliły zabezpieczyć oryginalne ślady użytkowania, dlatego nie ingerowaliśmy w kształt czy w strukturę przedmiotów.

Jak dodaje dr Magda Majorek-Lipowicz, podczas konserwacji odkryte zostały różnego rodzaju elementy organiczne, na przykład fragmenty papieru: - Są w trakcie analizy. Spróbujemy je zidentyfikować.

- To skarb ogromnej wagi. Ze względu na swoją historię, ale także ze względu na wartość tych przedmiotów - nie ma wątpliwości  dr Artur Ginter, kierownik Pracowni Datowania Luminescencyjnego i Konserwacji Zabytków. - Ale ważne przy tym projekcie było także to, że współpracowały dwie ważne instytucje: Uniwersytet Łódzki i Muzeum Archeologiczne. Fajnie udało nam się połączyć umiejętności, możliwości techniczne i kompetencje.

Zwieńczeniem projektu jest także seminarium naukowe zatytułowane „Odkrywanie tego, co znane – wielowątkowość mikrohistorii na przykładzie depozytu z ulicy Północnej 25 w Łodzi”. MAiE zorganizowało je dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego, Podczas seminarium przedstawione i omówione zostały wyniki działań badawczych, konserwatorskich oraz historycznych dotyczących zbioru judaików pochodzących z depozytu związanego z przedwojenną społecznością żydowską Łodzi. Przygotowane zostało też dwujęzyczne wydawnictwo poświęcone konserwacji skarbu.

Przypomnijmy, że w zeszłym roku kolekcja wzbogaciła się o kolejnych 300 cennych przedmiotów. To między innymi chanukije, lichtarze, dewizki zegarków, flakony na wonności, świeczniki, monety i przedmioty codziennego żytku. czyli cenne precjoza znalezione podczas prac na ulicach Północnej, Ogrodowej i Franciszkańskiej. W zeszłym roku za pośrednictwem Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków unikatowe przedmioty przejęło w depozyt Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne. To kolejnych blisko 300 metalowych przedmiotów: platerowanych oraz srebrnych. Część z nich, związana z kulturą żydowską, miała przeznaczenie religijne.

- Mamy nadzieję, że uda się pozyskać dotacje na kolejny etap konserwacji i że w niedługim czasie cały zbiór będziemy mogli pokazywać szerokiemu gronu odbiorców – mówi Dominik Płaza.

aa/fot. pw