lodzkie.pl

Książki, które powróciły do biblioteki, zaginęły najprawdopodobniej podczas drugiej wojny światowej. Wśród odzyskanych woluminów są pozycje o szczególnej wartości historycznej, między innymi przedwojenne wydania dzieł Bolesława Prusa.

Odnalezienie cennego księgozbioru biblioteka Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego zawdzięcza czujności i profesjonalizmowi Krzysztofa Matuszewskiego, antykwariusza z Gdańska, któremu spadkobierca liczącej 250 woluminów kolekcji zlecił sprzedaż odziedziczonych książek. Uwagę antykwariusza zwróciły zachowane w niektórych tomach znaki własnościowe jednoznacznie wskazujące na ich pochodzenie z naszej biblioteki. Były to pieczęcie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łodzi, bo taką nazwę nosiła przed wojną Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. O swoim odkryciu antykwariusz powiadomił pracowników placówki.

- Zbadaliśmy historię tych woluminów i co do odzyskanej części nie było najmniejszych wątpliwości, że są to obiekty, które należały do biblioteki - opowiada Joanna Mądrzak-Kubiak, dyrektor Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Dokonując weryfikacji, bibliotekarze przejrzeli karta po karcie inwentarz Towarzystwa Biblioteki Publicznej w Łodzi z dwóch pierwszych dziesięcioleci XX wieku. Jest to jedyny zachowany dokument majątku biblioteki sprzed 1939 roku. To pozwoliło potwierdzić pochodzenie książek oraz podjąć działania prowadzące do ich zwrotu.

Odnalezione książki zaginęły najprawdopodobniej w burzliwym okresie wojennym.

- W tamtym czasie wiele instytucji kultury zostało zmuszonych do ewakuacji swoich zbiorów. Podobnie było z naszą biblioteką. Część ukrytej kolekcji uległa zniszczeniu, część się rozproszyła lub trafiła w nieznane ręce. Losy tych konkretnych egzemplarzy przez długie lata pozostawały nieznane - mówi Joanna Mądrzak-Kubiak.

Odzyskane książki zostały zaprezentowane w czytelni głównej biblioteki przy ul. Gdańskiej.

- To wyjątkowa chwila dla biblioteki i dla naszego województwa, ale przede wszystkim dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju. Ten księgozbiór po dekadach wrócił do domu i stało się to możliwe dzięki profesjonalizmowi i doświadczeniu pracowników biblioteki oraz czujności i profesjonalizmowi antykwariusza z Gdańska. Ogromnie za to dziękuję - mówiła Joanna Skrzydlewska, marszałek województwa łódzkiego.

Odzyskany zbiór liczy 24 woluminy o szczególnej wartości historycznej. Jak wstępnie oszacowano, są warte około 10 tysięcy złotych. W skład księgozbioru wchodzą: „Pamiętniki z epoki porozbiorowej tudzież wspomnienia o wojnie 1831 r. i o smutnych wypadkach z lat 1846 i 1848” Ludwika hr. De Laveaux z 1882 roku, Dwutygodnik „Dekameron Polski” - rzadkie wydanie z 1830 roku pod redakcją Jana Kazimierza Ordyńca stanowiące istotny element polskiej literatury okresu romantyzmu, „Kosmos: rys fizycznego opisu świata” Aleksandra von Humboldta - trzytomowe dzieło wybitnego uczonego wydane w Warszawie w latach 1851-1852, oraz zbiór dzieł Bolesława Prusa wydany pod znakiem Polskiej Akademii Literatury w latach 1935-36. Zbiór, choć niekompletny, zawiera między innymi powieści, nowele oraz opowiadania autora „Lalki” i stanowi niezwykle istotny dokument międzywojennego ruchu wydawniczego.

Książki posiadają też unikatową wartość lokalną. Opatrzono je stemplami lub exlibrisami Leona Tylla, znanego łodzianina, co stanowi cenny ślad dla badaczy historii łódzkiego kolekcjonerstwa.

Częścią kolekcji wystawionej do sprzedaży w gdańskim antykwariacie było też cenne dzieło Adama Mickiewicza „Kurs literatury sławiańskiéj wykładanéj w Kollegium Francuzkiém". Istnieje duże prawdopodobieństwo, że i ta książka należała do naszej biblioteki, jednak nie można było tego jednoznacznie zidentyfikować. W egzemplarzu zachował się ślad ingerencji w miejscu, gdzie mógł znajdować się znak własnościowy.

- Dlatego zdecydowaliśmy się odkupić tę cenną książkę - mówi Joanna Mądrzak-Kubiak.

Wydany w trzech woluminach przez Redakcję Dziennika Narodowego zbiór obejmuje wykłady na temat Słowiańszczyzny w Collége de France w Paryżu, które Mickiewicz wygłaszał w języku francuskim w latach 1840-1844. Jest to pierwsze polskie wydanie tego dzieła, co dodatkowo podnosi jego wartość historyczną i naukową.

- W swoich wykładach Mickiewicz łączył literaturę z polityką, religią i wizją przyszłości narodów, poruszał tematykę historii i rozwoju literatur słowiańskich, roli Słowian w Europie, filozofii historii i mesjanizmu oraz porównywał kultury słowiańskie i zachodnie - opowiada Elżbieta Domagalska, kierownik Działu Zbiorów Specjalnych WBP. 

Biblioteka pochwaliła się też zakupem innego cennego dzieła – pierwodruku książki dla dzieci „Bajki, klechdy i baśnie. Seria pierwsza" Jana Kasprowicza, wydanej we Lwowie w 1902 roku. Książka jest opatrzona ilustracjami Stanisława Dębickiego, żyjącego na przełomie XIX i XX wieku malarza, grafika, ilustratora. Był on związany ze środowiskiem artystycznym Krakowa, gdzie w 1911 roku objął osieroconą po śmierci Stanisława Wyspiańskiego katedrę malarstwa religijnego i dekoracyjnego na Akademii Sztuk Pięknych.

aa/fot. Michał Tuliński