lodzkie.pl

550 lat kończy „Institutiones grammaticae” Pryscjana z Cezarei, czyli najstarszy inkunabuł w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi. Dziś było przyjęcie urodzinowe.

Na urodziny naszego zabytku piśmiennictwa przyjechali goście z kilku polskich miast. Kto nie dojechał, niech żałuje, bo było to jedno z najważniejszych w tym roku wydarzeń dla miłośników zabytkowych księgozbiorów. I niezwykle rzadka okazja w ogóle zobaczyć ten cenny starodruk. Najważniejszą częścią urodzinowego przyjęcia była konferencja naukowa „Pryscjan z Cezarei łaciński gramatyk” poświęcona księdze i jej autorowi. Poznaliśmy historię  dzieła oraz łódzkiego egzemplarza, które jest chlubą księgozbioru biblioteki prowadzonej przez Urząd Marszałkowski Województwa łódzkiego. Oczywiście, jak na urodziny przystało, był tort. Patronat honorowy nad konferencją objęła Joanna Skrzydlewska, marszałek województwa łódzkiego.

Pryscjan z Cezarei był łacińskim gramatykiem, historykiem literatury, tłumaczem i poetą. Żył na przełomie V i VI wieku. Cezarea  była wówczas rzymską prowincją zwaną Mauretanią. „Institutiones grammaticae”, czyli sztuka gramatyki albo podstawy gramatyki, była jednym z jego najsłynniejszych dzieł. Napisał ja około 1500 lat temu i do dziś jest to podręcznik łacińskiej gramatyki. Dzieło długo krążyło w rękopisach. Nasze wydanie książki jest jedną z pierwszych jego drukowanych wersji. Pochodzi z 1475 roku. Wiemy o tym, bo inkunabuł zawiera łaciński kolofon, który po przetłumaczeniu brzmi: „Dzieło Pryscjana o ośmiu częściach mowy, o składni, o dwunastu poematach, o akcentach, o liczbach, wagach i miarach zostało ukończone Roku Pańskiego 1475”.

Nasz egzemplarz to jedyne kompletne wydanie zachowane w Polsce. Zawiera wszystkie 18 części. Został wydrukowany na czerpanym papierze, czarnymi czcionkami łacińskimi i greckimi. Zaczyna się od dedykacji: „Juliano Consuli Ac Patricio Salutem”, czyli pozdrowienia dla konsula Juliana Patrycjusza. Księga zawiera dużo rękopiśmiennych notatek na marginesach stron. Pisane są po łacinie brązowym atramentem.

- Konserwatorzy, którzy odnawiali inkunabuł, ocenili te zapiski na XV wiek - opowiada Elżbieta Domagalska, kierownik Działu Zbiorów Specjalnych Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej Imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, która poprowadziła pierwszą prelekcję konferencji.

Jak dowiedzieliśmy się z wykładu, księga trafiła do naszej biblioteki 30 grudnia 1938 roku. Została kupiona w Tarnowie. Zachował się stempel: „Zakupiono od J. Hejny Tarnów dla Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łodzi”.

- Niestety, ponieważ biblioteka przeżyła drugą wojnę światową, nie mamy innej dokumentacji dotyczącej okoliczności tego zakupu - dodaje Elżbieta Domagalska.

Książka doczekała się konserwacji w 2009 roku. Była bardzo zniszczona. Skóra oprawy miała pełno ubytków, brakowało skórzanych pasków spinających oprawę, były za to zacieki, bo księga została zalana. Konserwacja inkubału trwała półtora roku.

- Dzięki konserwatorom została uratowana i przywrócona do dawnej świetności - mówi Elżbieta Domagalska.

Podczas konferencji można było też posłuchać prelekcji wybitnych specjalistów zajmujących się starodrukami i historią książki. Dr Monika Sulejewicz-Nowicka z Sekcji Starych Druków Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego zdradziła, co skrywają starodruki. Dr hab. Rafał Wójcik, zastępca dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu, opowiedział między innymi o czterech egzemplarzach dzieła Pryscjana z Cezarei w tamtejszej bibliotece. Dr Aneta Falk z Polskiej Akademii Nauk mówiła o dwóch dziełach Pryscjana w zbiorach PAN Biblioteki Kórnickiej. Urodziny zwieńczyło kuratorskie oprowadzanie po wystawie „Próżna ufność w marmurze, próżna i w żelezie, to trwa do skonu świata, co na papier wlezie. Konserwacja starych druków w książnicy Łódzkiej”. Wystawę można oglądać na parterze biblioteki.

aa/fot. seb